MİMARİ AÇIKLAMA RAPORU
- Tasarım Fikri ve Senaryo
GÖZ/BALIKESİR – KAMUSAL SAHNE
Öneri proje, Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi’ni Balıkesir’in tarihsel belleği ve Gar çevresiyle bütünleşen, yaya öncelikli ve gün boyu yaşayan bir kamusal odak olarak yeniden kurgular. Meydan, kamusal eylemlerinin iç içe geçtiği bir “kamusal sahne” olarak ele alınmıştır. Bir kamusal sahne olarak Göz/Balıkesir, kentin kendine baktığı, kendini görünür kıldığı ve gündelik yaşamını yeniden sahnelediği bir odak olarak tanımlanır. “Göz” kavramı, tasarımın merkezindeki dairesel kent saçağının plan düzlemindeki güçlü geometrisine referans verirken; aynı zamanda görme, görülme, izleme, buluşma, karşılaşma ve kent belleğini yeniden okuma eylemlerini temsil eder.
Tasarımın merkezinde yer alan dairesel kent saçağı, korunaklı bir kent forumu tanımlarken kolektif buluşmalar, kültürel etkinlikler ve gündelik karşılaşmalar için kapsayıcı bir zemin üretir. Kuzey-güney doğrultusunda konumlanan ve sosyal-kültürel işlevleri barındıran yapı ise mevcut kent morfolojisinin sürekliliğini gözetirken, meydan içinde kente dönük bir ekran, gezinti hattı ve kamusal teras işlevi üstlenir. Bu iki ana öğe birlikte, Balıkesir’in tarihsel merkezinde çok katmanlı, geçirgen ve süreklilik üreten yeni bir kamusal mekân önerir.
2. Kentsel Bağlam ve Çevreyle İlişki
Öneri, Balıkesir kent merkezinde güçlü bir röper noktası oluşturmayı hedefler. Proje alanı; Tarihi Tren Garı, kent merkezine yönelen Ticaret ve Çarşı Aksı, Atatürk Parkı, Avlu AVM ve Kongre Merkezi gibi farklı kentsel odakların kesişiminde yer almaktadır. Bu konum, alanı yalnızca bir geçiş noktası olmaktan çıkararak kentsel yaşamın sürekliliğini taşıyan yeni bir odak haline getirme potansiyeline sahiptir. Tasarım, tarihi Gar binasına meydan üzerinde yer alan bir köprü aracılığıyla mekânsal olarak bağlanırken, sosyal merkez ve üst kotunda önerilen kentsel teraslar aracılığıyla da bu ilişkinin görsel ve mekânsal algısını güçlendirir. Tasarım alanı içinde batı yönünde yer alan Şeyh Lütfullah Camii, kültürel amaçlı işlevlendirilen orduevi ve astsubay orduevi yapılarını içeren, tasarımda Milli Kuvvetler Parkı olarak adlandırılan açık alan düzenlemesi de Cumhuriyet Meydanı’nın mekânsal sürekliliklerini güçlendirecektir. Bu alanlar farklı yaş gruplarından bireylerin açık alan eylemlerini çeşitlendirecek biçimde bitkisel peyzajın öne çıktığı kent ekolojisini destekleyen bir yaklaşımla yeniden tasarlanmıştır.
3. Vaziyet Planı ve Yerleşim Kararları
Tasarımdaki dairesel kent saçağı, davetkâr özelliği ile kentin farklı yönlerinden gelen yaya yaklaşımlarını meydanda toplar. Üst kot, seyir terası ve yürüyüş parkuru olarak çalışırken; kent kotu Belediye iştiraklerinin yer aldığı ticari kullanımlar ile desteklenen dinlenme ve erişim öncelikli gölge mekanlara; meydan kotu ise, etkinlik, buluşma ve gündelik yaşam kullanımları için trafik gürültüsünden uzak bir kamusal zemine alan açar. Merdivenler, yeşil amfiler ve geçiş boşlukları aracılığıyla doğu-batı ve kuzey-güney doğrultularında geçirgenlik sağlanır. Böylece yapı, meydanı kapatan bir kütle olarak değil; farklı kotlar, bakışlar ve kullanımlar arasında ilişki kuran bir kentsel arayüz olarak konumlanır.
4. Program Kurgusu ve İşlevsel Organizasyon
İhtiyaç programında yer alan ticari birimler ve kapalı sergi alanları +0,00mt meydan kotunda konumlandırılarak alanın yalnızca özel etkinlik zamanlarında değil, günün her saatinde kullanılabilmesi amaçlanmıştır. Açık ve yarı açık sergi alanları +4,00mt ve +0,00mt kotlarında konumlandırılarak gündelik yaşamda geçiş ve karşılaşma eylemlerine kendiliğinden eşlik eder. Sosyal merkez yapısı; kütüphane, çalışma alanları ve atölye işlevlerini bünyesinde barındırır. Meydana bakan uzun cephesi, kamusal boşluğu tanımlayan güçlü bir eşik oluştururken Cumhuriyet Meydanı’nın yeni kimliğine kültürel işlevler üzerinden katkıda bulunur. Program, açık, yarı açık ve kapalı mekânlar arasında süreklilik kurarak sosyal, kültürel ve gündelik kullanımları bir araya getirir.
5. Kamusal Mekân Deneyimi ve Erişilebilirlik
Dairesel saçak, kentliyi toplanmaya ve alanda zaman geçirmeye davet eden güçlü bir mekânsal jeneratör olarak çalışır. Sosyal merkez kütlesi meydanı doğu ve batı yönlerinde iki farklı açık alana ayırırken, zemin kotunda sürekliliği kesmeyen kamusal alt mekanlar yaratılmasını sağlar. Bu açık alan, günün farklı saatlerinde güneşlenme, gölgelenme ve kullanım çeşitliliğine göre farklılaşan mekânlar olarak değerlendirilmiştir. Yayalar için kuzey-güney ve doğu-batı yönlerinde kesintisiz dolaşım sağlanır. Farklı kotlarda yer alan iç mekânların doğrudan dış mekâna açılması, sosyal merkezin çevresiyle sürekli ilişki kurmasına olanak verir.
6. Mimari Dil, Malzeme ve Sürdürülebilirlik
Projenin mimari dili, Cumhuriyet dönemi modernleşme düşüncesinin yalın, rasyonel ve kamusal karakterinden referans alır. Kütleler, çevrelerinde oluşturdukları boşluklarla birlikte düşünülmüş; yapı ve meydan arasında karşılıklı ilişki kuran bütüncül bir mekânsal düzen önerilmiştir. Betonarme, çelik ve cam gibi malzemeler sade ve yalın kullanımı ile yapının kamusal niteliğini güçlendirir. Malzeme kullanımında yapım ekonomisi, uygulanabilirlik ve uzun vadeli bakım kolaylığı gözetilmiştir. Gölgeleme sağlayan saçaklar ve cephe elemanları ile güneş kontrolü sağlanırken, çatıda yer alan güneş panelleri ve otopark kotlarındaki sarnıç ve su depoları ile de kendi enerjisini üreten sürdürülebilir bina tasarımı hedeflenmiştir.
